Téléchargement PDF
Retour à la liste des contes

Iibhanana zikaMakhulu Les bananes de grand-mère

Écrit par Ursula Nafula

Illustré par Catherine Groenewald

Traduit par Lebesana Inam

Langue xhosa

Niveau Niveau 4

Lire l’histoire en entier L’enregistrement audio de cette histoire est actuellement indisponible.


Igadi kaMakhulu yayintle kakhulu. Yayizele ngamazimba, amazimba amancinci kunye necassava. Kodwa eyona nto endandiyithanda kakhulu yayiziibhanana. Nangona uMakhulu wayenabazukulwana abaninzi, ndandisazi ukuba mna wayendithanda kakhulu. Wayedla ngokundimema ukuba ndiye endlwini yakhe. Wayendixelela neemfihlo zakhe ezincinci. Kodwa kukho imfihlo enye awayengandixeleli yona: wayezivuthisa phi iibhanana zakhe.

Le jardin de grand-mère était merveilleux – plein de sorgho, de millet et de manioc. Mais le meilleur de tout, c’était les bananes. Bien que grand-mère avait beaucoup de petits-enfants, je savais que secrètement j’étais sa préférée. Elle m’invitait souvent dans sa maison. Elle partageait avec moi ses petits secrets. Mais il y avait une chose qu’elle gardait secrète : l’endroit où elle faisait mûrir les bananes.


Ngenye imini, ndabona ibhaskithi enkulu eyenziwe ngeendiza ibekwe elangeni ngaphandle kwendlu kaMakhulu. Ndambuza ukuba yeyantoni. Wathi, “Yibhaskithi yam yomlingo.” Ecaleni kwebhaskithi kwakukho amagqabi ebhanana awayewajika ngamanye amaxesha. Ndaba nomdla. Ndambuza, “Makhulu, ngawantoni la magqabi?” Wathi, “Ngamagqabi akhe omlingo.”

Un jour, je vis un grand panier de paille placé au soleil devant la maison de grand-mère. Quand je lui ai demandé à quoi il servait, pour seule réponse, elle me dit : « C’est mon panier magique. » A côté du panier, il y avait plusieurs feuilles de bananier que grand-mère retournait de temps en temps. J’étais curieuse. « A quoi servent ces feuilles, grand-mère ? » demandai-je. Mais pour seule réponse, elle me dit : « Ce sont mes feuilles magiques. »


Kwakumnandi kakhulu ukubukela uMakhulu, iibhanana, amagqabi ebhanana kunye nebhaskithi enkulu. Kodwa uMakhulu wandithuma ukuba ndiye kumama. Ndathi, “Makhulu, ndicela ukubukela xa ulungiselela iibhanana…” Wathi, “Mntwana, musa ukuba nenkani. Yenza le nto endikuxelela yona.” Ndakhawuleza ndabaleka ndaya kumama.

C’était fascinant de regarder grand-mère, les bananes, les feuilles de bananier et le grand panier de paille. Mais grand-mère m’envoya retrouver maman pour aller chercher quelque-chose. « Grand-mère, s’il te plaît, laisse-moi regarder ce que tu prépares… » « Ne sois pas têtue, petite, fais ce que je te demande » insista-t-elle. Je partis donc en courant.


Xa ndibuya, uMakhulu uhleli ngaphandle. Kodwa ibhaskithi neebhanana zazingasekho. Ndabuza, “Makhulu, iphi ibhaskithi? Ziphi zonke iibhanana? Kwaye iphi…” Kodwa waphendula wathi, “Zikwindawo yam yomlingo.” Ndaphoxeka kakhulu!

A mon retour, grand-mère était assise dehors, mais il n’y avait plus ni panier, ni bananes. « Grand-mère, où est le panier, où sont toutes les bananes, et où est … » Mais pour seule réponse, elle me dit : « Ils sont dans mon lieu magique. » J’étais très déçue.


Kwiintsuku ezimbini kamva, uMakhulu wandithuma ukuba ndiye kumthathela intonga yakhe yokuhamba kwigumbi lakhe lokulala. Ndithe xa ndivula ucango, ndeva ivumba elimnandi leebhanana ezazivuthwa. Kwigumbi elingaphakathi kwakukho ibhaskithi enkulu kaMakhulu yomlingo. Yayifihlwe kakuhle phantsi kwengubo endala. Ndayiphakamisa ingubo ndaza ndeva elo vumba limnandi lweebhanana.

Deux jours plus tard, grand-mère m’envoya dans sa chambre chercher son bâton de marche. Dès que j’ouvris la porte, je fus accueillie par une forte odeur de bananes mûres. Au milieu de la pièce, se trouvait le grand panier magique de grand-mère. Il était bien caché sous une vieille couverture. Je la soulevai et reniflai cette odeur extraordinaire.


Ilizwi likaMakhulu landothusa xa wandibizayo wathi, “Wenza ntoni? Khawuleza undiphathele intonga.” Ndakhawuleza ndaphuma nentonga yakhe. UMakhulu wandibuza, “Kutheni uncumile?” Umbuzo wakhe wandenza ndabona ukuba ndisancumile kuba ndandifumene indawo yakhe yomlingo.

La voix de grand-mère me fit sursauter quand elle appela, « Que fais-tu ? Dépêche-toi de m’apporter mon bâton ». Je me suis alors précipitée avec sa canne. « Qu’est-ce qui te fait sourire ? » demanda grand-mère. Sa question me fit réaliser que je souriais encore en pensant à la découverte de son lieu magique.


Ngosuku olulandelayo, xa uMakhulu wayeze kutyelela umama, ndabaleka ndaya endlwini yakhe. Ndandifuna ukuphinda ndijonge iibhanana. Ndabona iqela leebhanana ezazisele zivuthwe kakhulu. Ndathatha ibhanana enye ndayifihla phantsi kwelokhwe yam. Emva koko ndaphinda ndayigquma ibhaskithi. Ndaya emva kwendlu ndaza ndayitya ngokukhawuleza. Yayiyeyona bhanana imnandi endakha ndayitya!

Le lendemain, lorsque grand-mère est venue rendre visite à maman, je me suis précipitée chez elle pour regarder les bananes une fois de plus. Il y en avait plusieurs, qui étaient déjà très mûres. J’en pris une, que je cachai sous ma robe. Après avoir recouvert le panier, je me rendis derrière la maison pour la manger en vitesse. C’était la banane la plus douce que j’aie jamais goûtée.


Ngosuku olulandelayo, uMakhulu wayesegadini echola imifuno. Ndangena endlwini yakhe ngokufihlakeleyo ndaza ndajonga iibhanana. Phantse zonke zazisele zivuthiwe. Andizange ndikwazi ukuzibamba, ndathatha iqela leebhanana ezine. Ndithe xa ndihamba kancinci ndisiya emnyango, ndeva uMakhulu ekhohlela ngaphandle. Ndakhawuleza ndazifihla iibhanana phantsi kwelokhwe yam ndaza ndadlula kuye.

Le lendemain, alors que grand-mère était dans le jardin en train de ramasser des légumes, je me suis glissée dans sa chambre pour regarder les bananes. Elles étaient presque toutes mûres. Je n’ai pas pu résister, et pris quatre autres bananes. Alors que je marchais sur la pointe des pieds vers la porte, j’entendis grand-mère tousser dehors. J’eus juste le temps de cacher les bananes sous ma robe avant de passer devant elle en m’éloignant.


Ngosuku olulandelayo yayilusuku lwentengiso. UMakhulu wavuka kwakusasa. Wayesoloko ethatha iibhanana ezivuthiweyo necassava ayokuzithengisa emarikeni. Mna andizange ndikhawuleze ndiye kuye ngaloo mini. Kodwa andizange ndikwazi ukumhlala kude ixesha elide.

Le lendemain, c’était le jour du marché. Grand-mère se réveilla très tôt. Elle prenait toujours du manioc et des bananes mûres pour les vendre sur le marché. Ce jour-là, je ne me suis pas dépêchée pour aller lui rendre visite. Mais je n’allais pas pouvoir l’éviter bien longtemps.


Kamva ngaloo ngokuhlwa, ndabizwa ngumama, noutata kunye noMakhulu. Ndandisazi ukuba kutheni. Ngobo busuku, xa ndandilele, ndandisazi ukuba andisayi kuphinda ndibe. Andisayi kuphinda ndibe kuMakhulu, kubazali bam okanye komnye umntu.

Plus tard ce soir-là, ma mère, mon père et ma grand-mère m’ont appelée. Je savais pourquoi. Cette nuit là quand je me suis couchée, je savais que je ne pourrais plus jamais voler, ni ma grand-mère, ni mes parents, ni qui que ce soit d’autre.


Écrit par: Ursula Nafula
Illustré par: Catherine Groenewald
Traduit par: Lebesana Inam
Langue: xhosa
Niveau: Niveau 4
Source: Grandma's bananas du Livre de contes africains
Licence de Creative Commons
Ce travail est autorisé sous une licence Creative Commons Attribution 3.0 non transposé.
Options
Retour à la liste des contes Téléchargement PDF