Téléchargement PDF
Retour à la liste des contes

Mabanana ya kokwana wa xisati Les bananes de grand-mère

Écrit par Ursula Nafula

Illustré par Catherine Groenewald

Traduit par Vukosi Julinyo Ntuli

Langue tsonga

Niveau Niveau 4

Lire l’histoire en entier L’enregistrement audio de cette histoire est actuellement indisponible.


Ntanga wa kokwana wa xisati a wu xongile, wu tele hi mavele, mhungu na mitsumbula. Kambe leswi a swi navetisa ngopfu a ku ri mabanana. Hambileswi Kokwana a a ri ni vatukulu vo tala, a ndzi swi tiva exihundleni leswaku hi mina loyi andzi tsakela ngopfu. A a ndzi rhamba nkarhi na nkarhi endlwini yakwe. U tlhele a ndzi byela swihundla leswitsongo. Kambe a ku ri ni xihundla xin’we lexi a nga ndzi byeli xona.

Le jardin de grand-mère était merveilleux – plein de sorgho, de millet et de manioc. Mais le meilleur de tout, c’était les bananes. Bien que grand-mère avait beaucoup de petits-enfants, je savais que secrètement j’étais sa préférée. Elle m’invitait souvent dans sa maison. Elle partageait avec moi ses petits secrets. Mais il y avait une chose qu’elle gardait secrète : l’endroit où elle faisait mûrir les bananes.


Siku rin’wana ndzi vone xirhundzu lexikulu xa byanyi xi vekiwile edyambyini ehandle ka yindlu ya Kokwana. Loko ndzi vutisa leswaku a yi endleriwe yini, nhlamulo leyi ndzi yi kumeke a ku ri, “I xirhundzu xa mina xa masalamusi.” Etlhelo ka xirhundzu, a ku ri na matluka yo hlayanyana ya mabanana lawa Kokwana a a ma hundzula nkarhi na nkarhi. A ndzi lava ku tiva. “Matluka i ya yini Kokwana?” Ndzi vutisile. Nhlamulo yin’we ntsena leyi ndzi yi kumeke a ku ri, “I matluka ya mina ya masalamusi.”

Un jour, je vis un grand panier de paille placé au soleil devant la maison de grand-mère. Quand je lui ai demandé à quoi il servait, pour seule réponse, elle me dit : « C’est mon panier magique. » A côté du panier, il y avait plusieurs feuilles de bananier que grand-mère retournait de temps en temps. J’étais curieuse. « A quoi servent ces feuilles, grand-mère ? » demandai-je. Mais pour seule réponse, elle me dit : « Ce sont mes feuilles magiques. »


A swi tsakisa swinene ku langutisa Kokwana, mabanana, matluka ya mabanana na xirhundzu lexikulu xa byanyi. Kambe Kokwana wa xisati u ndzi rhumele eka manana hi ntirho wo karhi. “Kokwana, ndzi kombela, ndzi pfumelele ndzi ku langutisa loko u ri karhi u tilulamisela…” “U nga nonon’hwi n’wana, endla hilaha u byeriweke hakona” a sindzisa. Ndzi suke ndzi ri karhi ndzi tsutsuma.

C’était fascinant de regarder grand-mère, les bananes, les feuilles de bananier et le grand panier de paille. Mais grand-mère m’envoya retrouver maman pour aller chercher quelque-chose. « Grand-mère, s’il te plaît, laisse-moi regarder ce que tu prépares… » « Ne sois pas têtue, petite, fais ce que je te demande » insista-t-elle. Je partis donc en courant.


Loko ndzi vuya, Kokwana a tshamile ehandle kambe a nga ri na xirhundzu kumbe mabanana. “Kokwana, xirhundzu xi kwihi, mabanana hinkwawo ma kwihi, na kwihi…” Kambe nhlamulo leyi ndzi yi kumeke a ku ri, “Ma le ndzhawini ya mina ya masalamusi.” A swi khomisa tingana swinene!

A mon retour, grand-mère était assise dehors, mais il n’y avait plus ni panier, ni bananes. « Grand-mère, où est le panier, où sont toutes les bananes, et où est … » Mais pour seule réponse, elle me dit : « Ils sont dans mon lieu magique. » J’étais très déçue.


Endzhaku ka masiku mambirhi, Kokwana wa xisati u ndzi rhumile leswaku ndzi ya teka nyangwa, ndzi amukeriwe hi nun’hwelo ra matimba ra mabanana lama vupfeke. Ekamareni ra le ndzeni a ku ri na xirhundzu lexikulu xa magic straw xa kokwa wa xisati. A yi tumbetiwe kahle hi xiambalo xa khale. Ndzi yi tlakusile kutani ndzi nun’hwetela nun’hwelo ro vangama.

Deux jours plus tard, grand-mère m’envoya dans sa chambre chercher son bâton de marche. Dès que j’ouvris la porte, je fus accueillie par une forte odeur de bananes mûres. Au milieu de la pièce, se trouvait le grand panier magique de grand-mère. Il était bien caché sous une vieille couverture. Je la soulevai et reniflai cette odeur extraordinaire.


Rito ra kokwani ri ndzi hlamarisile loko a vitana, “U endla yini? Hatlisa u ndzi tisela nhonga.” Ndzi humile hi ku hatlisa ndzi khome nhonga ya yena yo famba. “U n’wayitela hi yini?” Kokwana wa xisati u vutisile. Xivutiso xa yena xi ndzi endle ndzi swi vona leswaku ndza ha n’wayitela loko ndzi vona ndhawu ya yena ya masalamusi.

La voix de grand-mère me fit sursauter quand elle appela, « Que fais-tu ? Dépêche-toi de m’apporter mon bâton ». Je me suis alors précipitée avec sa canne. « Qu’est-ce qui te fait sourire ? » demanda grand-mère. Sa question me fit réaliser que je souriais encore en pensant à la découverte de son lieu magique.


Hi siku leri landzelaka loko kokwa wa xisati a ta endzela manana, ndzi tsutsumele endlwini ya yena ku ya kambela mabanana kan’we nakambe. A ku ri ni ntlhambi wa leti vupfeke swinene. Ndzi hlawurile yin’we kutani ndzi yi tumbeta eka nguvu ya mina. Endzhaku ko tlhela ndzi funengeta xirhundzu, ndzi ye endzhaku ka yindlu kutani ndzi hatlisa ndzi ri dya. A ku ri banana yo nandziha swinene leyi ndzi tshameke ndzi yi day.

Le lendemain, lorsque grand-mère est venue rendre visite à maman, je me suis précipitée chez elle pour regarder les bananes une fois de plus. Il y en avait plusieurs, qui étaient déjà très mûres. J’en pris une, que je cachai sous ma robe. Après avoir recouvert le panier, je me rendis derrière la maison pour la manger en vitesse. C’était la banane la plus douce que j’aie jamais goûtée.


Hi siku leri landzelaka, loko kokwa wa xisati a ri entangeni a ri karhi a tshovela miroho, ndzi nghene hi ku tumbela ndzi languta mabanana. Kwalomu ka hinkwaswo a swi vupfile. A ndzi nga ha koti ku tikhoma ndzi teka ntlhambi wa mune. Loko ndzi ri karhi ndzi kongoma enyangweni, ndzi twe kokwani a khohlola ehandle. Ni lo vhe ni swi kota ku tumbeta mabanana ehansi ka dress ra mina ni hundza hi le ka yena.

Le lendemain, alors que grand-mère était dans le jardin en train de ramasser des légumes, je me suis glissée dans sa chambre pour regarder les bananes. Elles étaient presque toutes mûres. Je n’ai pas pu résister, et pris quatre autres bananes. Alors que je marchais sur la pointe des pieds vers la porte, j’entendis grand-mère tousser dehors. J’eus juste le temps de cacher les bananes sous ma robe avant de passer devant elle en m’éloignant.


Siku leri landzelaka a ku ri siku ra makete. Kokwana wa xisati u pfukile ka ha ri mixo. Minkarhi hinkwayo a a teka mabanana lama vupfeke ni mitsumbula leswaku a ya xavisa emakete. A ndzi hatliseli ku n’wi endzela siku rero. Kambe a ndzi nga swi koti ku ka ndzi nga muvulavurisi nkarhi wo leha.

Le lendemain, c’était le jour du marché. Grand-mère se réveilla très tôt. Elle prenait toujours du manioc et des bananes mûres pour les vendre sur le marché. Ce jour-là, je ne me suis pas dépêchée pour aller lui rendre visite. Mais je n’allais pas pouvoir l’éviter bien longtemps.


Endzhakunyana madyambu wolawo ndzi vitaniwile hi manana na tatana, na Kokwana wa xisati. A ndzi swi tiva leswaku va ndzi vitela yini. Vusiku byebyo loko ndzi ya ehansi ndzi etlela, a ndzi swi tiva leswaku a ndzi nge he pfuki ndzi yivile, ku nga ri eka kokwa wa xisati, ku nga ri eka vatswari va mina, naswona a ndzi nga ha yivi eka munhu un’wana.

Plus tard ce soir-là, ma mère, mon père et ma grand-mère m’ont appelée. Je savais pourquoi. Cette nuit là quand je me suis couchée, je savais que je ne pourrais plus jamais voler, ni ma grand-mère, ni mes parents, ni qui que ce soit d’autre.


Écrit par: Ursula Nafula
Illustré par: Catherine Groenewald
Traduit par: Vukosi Julinyo Ntuli
Langue: tsonga
Niveau: Niveau 4
Source: Grandma's bananas du Livre de contes africains
Licence de Creative Commons
Ce travail est autorisé sous une licence Creative Commons Attribution 3.0 non transposé.
Options
Retour à la liste des contes Téléchargement PDF